İzaha Davet Yazısı Geldi: Upwork, Fiverr ya da Payoneer Geliriniz İçin 30 Günde Ne Yapmalı

İzaha davet yazısı geldiğinde ilk tepki genelde iki uçtan biri oluyor. Ya panik, ya yazıyı bir kenara koymak.

İkisi de pahalı. Bu yazı bir ceza değil, bir açıklama talebi. Vergi idaresi bir konuda vergi kaybı olabileceğini düşünüyor ve incelemeye göndermeden önce size soruyor. Bu, mevzuatın size tanıdığı en ucuz düzeltme kapılarından biri. Ama bir süresi var ve süre yazının tebliğiyle birlikte işlemeye başladı.

Bu yazıda Upwork, Fiverr ya da Payoneer üzerinden kazanıp beyan etmemiş biri için o 30 günün nasıl kullanılacağını anlatıyorum.

Yazı neden geldi

Vergi idaresi bankalardan ve başka kaynaklardan gelen verileri analiz ediyor. Vergi kaybı olabileceğine işaret eden bir durum gördüğünde bir ön tespit yapıyor ve incelemeye göndermeden önce mükellefe açıklama soruyor.

Platformdan kazananlar için tablo tanıdık: Upwork’ten Payoneer’a, Payoneer’dan Türk bankasına düzenli döviz girişi var, ama bu girişlerin karşısında bir beyan yok. Para izini bankada bırakıyor ve analiz o izi görüyor.

Yazıda bir referans numarası bulunuyor. Açıklamada da, verilecek beyannamede de bu numara kullanılıyor. Yazıyı kaybetmeyin.

Süre: 30 gün

Yazının size tebliğ edildiği tarihten itibaren 30 gün var.

Yazı elektronik tebligatla geldiyse süre yazının kutunuza düştüğü gün başlamıyor. Tebliğ, yazının elektronik adresinize ulaştığı günü izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılıyor ve 30 gün oradan işliyor. Posta ile geldiyse tebliğ tarihi, yazıyı teslim aldığınız gün.

Bu 30 gün içinde iki yoldan biri seçiliyor.

Birinci yol: açıklama

Yazıdaki tutarın tamamı gelir değilse ya da gelir zaten beyan edildiyse, bunu açıklıyorsunuz.

Bankaya yurt dışından gelen her para kazanç değil. Kendi yurt dışı hesabınızdan getirdiğiniz birikim, aileden gelen destek, alınan bir borç ya da daha önce beyan edilmiş bir gelir, yazıdaki tutarın bir kısmını ya da tamamını açıklayabiliyor.

Açıklama yazılı olarak, ilgili komisyona sözlü olarak ya da Dijital Vergi Dairesi’nde Bilgilerim menüsündeki İzaha Davet İşlemleri bölümünden elektronik olarak yapılabiliyor. Açıklamayı desteklemek için her türlü belge sunulabiliyor.

Komisyon süresinde yapılan açıklamayı en geç 45 gün içinde değerlendiriyor:

• Açıklama kabul edilirse konu kapanıyor. Bu konu için incelemeye gönderilmiyorsunuz.
• Açıklama yeterli bulunmazsa karar size bildiriliyor. Kararın tebliğinden itibaren yine 30 gün içinde beyanname verip ödeme yaparak indirimli cezadan yararlanabiliyorsunuz.

Açıklama, gerçekten açıklanabilecek bir durum varsa doğru yol. Kazancın beyan edilmediği belliyse zaman kazandırmıyor: süreç uzuyor ve izah zammı her ay işlemeye devam ediyor.

İkinci yol: beyan ve ödeme

Yazıdaki tutar gerçekten beyan edilmemiş kazançsa, açıklama yerine 30 gün içinde beyanname verip vergiyi ödüyorsunuz.

Maliyet üç kalemden oluşuyor:

Vergi. Beyan edilmemiş kazancın vergisi.

İzah zammı. Verginin ödenmesi gereken günden bu yana geçen her ay için gecikme zammı oranında hesaplanan zam.

Vergi ziyaı cezası, yüzde 20 oranında. İncelemede kesilecek cezanın beşte biri.

İndirimin şartı yalnız beyan değil, süresinde ödeme. Beyanname verilip vergi ve izah zammı 30 gün içinde ödenmezse, yüzde 20 oranındaki ceza yüzde 50 oranı esas alınarak tamamlanıyor ve izah zammı gecikme faizine dönüşüyor.

Beyannamede yazıdaki referans numarasının belirtilmesi gerekiyor. Numara yazılmadan verilen beyanname, izaha davet kapsamında verilmiş sayılmayabiliyor.

Aynı geçmiş, dört ayrı fiyat

Aynı kazancın vergi dairesine maliyeti, düzeltmenin hangi aşamada yapıldığına göre değişiyor:

Düzeltmenin yapıldığı an	Vergi ziyaı cezası
Yazı gelmeden, pişmanlıkla	Yok, vergi ve pişmanlık zammı ödeniyor
İzaha davetle, süresinde beyan ve ödemeyle	Yüzde 20
İzaha davet şartları kaçırılıp inceleme başlamadan beyanla	Yüzde 50
İnceleme ya da takdir sonrasında	Tam oran, üstüne gecikme faizi

Yazı geldikten sonra tablonun ilk satırı kapandı. Yazıdaki konuyla ilgili pişmanlık yolu artık kullanılamıyor. Açık olan en ucuz kapı ikinci satır ve o kapı 30 gün açık kalıyor.

Kesilen yüzde 20’lik ceza için ayrıca cezada indirim talep edilebiliyor ya da uzlaşma başvurusu yapılabiliyor.

Geçmiş yıllarda hizmet ihracatı indirimi uygulanır mı

Yazı birden fazla yılı kapsıyorsa her yıl ayrı değerlendiriliyor.

Yurt dışına verilen hizmetin kazancı için bugün yüzde 100 olan kazanç indiriminin geçmiş yıllarda uygulanıp uygulanamayacağı o yılın kendi oranına ve kendi şartlarına bağlı. Oran 2023 ile 2025 arasında yüzde 80, öncesinde yüzde 50’ydi. Şartların o yıl sağlanıp sağlanmadığına bakılıyor: hizmet listede miydi, müşteri yurt dışında mıydı, kazanç süresinde Türkiye’ye gelmiş miydi.

Bu şartları ve kazancın tamamının süresinde Türkiye’ye gelmesinin neden belirleyici olduğunu hizmet ihracatı istisnasının şartlarını anlattığım yazıda ayrıntılı ele aldım. İndirimin geçmiş bir yılda uygulanabilmesi, beyan edilecek vergiyi ve dolayısıyla yüzde 20’lik cezanın tutarını da doğrudan değiştiriyor. Bu yüzden beyannameden önce hesabın yıl yıl yapılması gerekiyor.

Toplanacak belgeler

30 günün ilk haftasında şunlar masada olmalı:

• Upwork işlem geçmişi ya da kazanç dökümü. Brüt ödemeler, komisyonlar ve kesilen KDV yıl yıl.
• Payoneer ya da Wise hesap ekstreleri. Paranın ne zaman, ne kadar ve nereye çıktığı.
• Türk bankasındaki döviz giriş kayıtları. Yazıdaki tutarın kaynağı büyük ihtimalle bu kayıtlar.
• Müşteri sözleşmeleri ve yazışmalar. Hizmetin niteliğini ve müşterinin yurt dışında olduğunu gösteren belgeler.
• Gelir olmayan girişlerin belgeleri. Birikim, aile desteği ya da borç varsa bunları gösteren kayıtlar.

Bu belgeler yazıdaki tutarın hangi kısmının gelir, hangi kısmının gelir olmayan giriş olduğunu ayırıyor. İki yoldan hangisinin seçileceği de bu ayrıma göre belli oluyor.

Kayıt açmak geçmişi kapatmıyor

Yazı gelen kişilerin sık yaptığı şey hemen mükellefiyet açmak oluyor. Kayıt açmak doğru ve gerekli, ama kaydın açıldığı günden sonrasını düzenliyor. Yazıya konu olan geçmiş yılların beyanı ayrıca yapılıyor.

İki işin aynı planla yürümesi gerekiyor: geçmiş yıllar izaha davet kapsamında kapanıyor, gelecek yıllar doğru kurulmuş bir kayıtla başlıyor. Kaydın doğru kurulması, özellikle hizmet ihracatı indiriminin ilk yıldan itibaren kaybedilmemesi için önemli. Platform üzerinden çalışanlar için bu düzenin nasıl kurulduğunu Upwork ve Fiverr geliri yazısında anlattım. Kayıttan beyana kadar neyin hangi sırayla yürüdüğü de freelancer muhasebe ve vergi danışmanlığı sayfasında.

Özetle

İzaha davet yazısı bir ceza değil, incelemeden önce verilen bir fırsat. Açıklanabilecek bir durum varsa açıklıyorsunuz. Beyan edilmemiş kazanç varsa 30 gün içinde beyan edip ödüyorsunuz ve ceza beşte bire iniyor.

Pahalı olan iki şey var: süreyi kaçırmak ve beyan edip ödememek.

2003’ten beri bu masadayım ve izaha davet dosyalarında gördüğüm şey hep aynı: sonucu belirleyen şey yazıdaki tutar değil, yazının ilk haftasında ne yapıldığı.