Teknokent İstisnası Tüm Kazancı Kapsamıyor: Sınır Nerede Başlıyor

Teknokent’e taşınan şirketlerde en sık duyduğum cümle şu: “Artık kurumlar vergisi ödemiyoruz.” Bu cümle, doğru olduğu kadar da tehlikeli. Çünkü istisnanın neyi kapsadığı değil, neyi kapsamadığı incelemede sorun çıkarıyor.

Teknokent ile teknopark aynı yer; resmî adı teknoloji geliştirme bölgesi ve istisnanın dayanağı da o kanunda duruyor. 2003’ten beri bu masadayım. Teknokent dosyalarında gördüğüm sorunların hemen hepsi istisnanın varlığından değil, sınırının nereden geçtiğinin baştan çizilmemiş olmasından çıkıyor. Bu yazı o sınırı çiziyor.

İstisnayı doğuran şey ne: faaliyet mi, adres mi?

4691 sayılı Kanunun geçici 2. maddesi, bölgede faaliyet gösteren mükelleflerin münhasıran bu bölgedeki yazılım, tasarım ve Ar-Ge faaliyetlerinden elde ettikleri kazançları 31 Aralık 2028’e kadar gelir ve kurumlar vergisinden istisna tutuyor.

Cümlenin içinde iki şart var ve ikisi de birlikte aranıyor:

Faaliyetin niteliği. Yazılım, tasarım veya Ar-Ge olmalı. Şirketin teknoloji şirketi olması yetmiyor; kazancı doğuran işin bu üç kategoriden birine girmesi gerekiyor.

Faaliyetin yeri. İş, bölgede yürütülmüş olmalı. Bölge dışında geliştirilip bölgede faturalanan bir yazılımın kazancı istisna kapsamına girmiyor.

Bu iki şartı birlikte okumadan yapılan her planlama, sonradan düzeltilmesi pahalı bir yapı üretiyor.

Hangi gelir kapsamda, hangisi değil?

Şirketin gelir kalemlerini tek tek ayırmadan bu soruya cevap verilemiyor. Sahada en çok karşılaştığım kalemler ve durumları:

Gelir kalemi	İstisna	Neden
Bölgede geliştirilen yazılımın satış ve lisans geliri	Kapsamda	Nitelik ve yer şartı birlikte sağlanıyor
Bölgede yürütülen tasarım ve Ar-Ge projesinden doğan kazanç	Kapsamda	Aynı iki şart
Uzaktan çalışma izniyle bölge dışında üretilen iş	Oranla sınırlı	Bilişim personelinde %100, diğer proje personelinde %75 tavanı
Patente bağlı gayrimaddi hak kazancı	Kısmen	Nitelikli harcamanın toplam harcamaya oranı kadar
Yazılımın ayrılmaz parçası olan kurulum ve uyarlama	Duruma bağlı	Sözleşmenin ve faturanın nasıl kurulduğuna bakılıyor
Eğitim, danışmanlık, bakım-destek hizmeti	Kapsam dışı	Ayrı hizmet, nitelik şartını karşılamıyor
Merkez ofiste veya bölge dışı şubede üretilen iş	Kapsam dışı	Yer şartı sağlanmıyor
Satın alınıp yeniden satılan veya fason yaptırılan yazılım	Kapsam dışı	Faaliyet bölgede yürütülmedi
Kambiyo kârı, mevduat faizi, menkul kıymet geliri, kira	Kapsam dışı	Bölgedeki faaliyetten doğmuyor

Tablodaki üç satır en çok tartışma çıkaranlar.

Faaliyet dışı gelirler şirketin kazancıdır ama bölgedeki yazılım faaliyetinden doğmuş kazanç değildir. Yurt dışına yazılım satıp dövizini bekleten bir şirkette kambiyo kârı ciddi tutarlara ulaşabiliyor ve bu tutar istisna dışında kalıyor.

Kurulum, uyarlama ve destek kalemlerinin bir kısmı yazılımın ayrılmaz parçası sayılabiliyor, bir kısmı sayılmıyor. “Hepsi yazılım” diyerek tek kalem faturalamak ayrımı ortadan kaldırmıyor, yalnız incelemede kolay hedef hâline getiriyor.

Uzaktan çalışma bölge dışı faaliyetin tek istisnası, o da ayrı bir düzenlemeye ve orana bağlı. Ayrıntısını uzaktan çalışma yazısında ele alıyorum.

Üç gelirli bir şirkette hesap nasıl çıkıyor?

Rakamlarla bakınca ayrımın neden muhasebe meselesi olduğu görünüyor. Bölgede faaliyet gösteren bir şirketin bir yıllık tablosu:

Kalem	Tutar
Bölgede geliştirilen yazılımın lisans geliri	12.000.000 TL
Aynı ekibin verdiği eğitim ve danışmanlık	2.000.000 TL
Kambiyo kârı ve mevduat faizi	1.500.000 TL
Yazılımın doğrudan maliyeti	6.000.000 TL
Eğitim ve danışmanlığın doğrudan maliyeti	800.000 TL
Ortak giderler (genel yönetim, merkez kira, muhasebe)	2.100.000 TL

Ortak giderler hasılat oranıyla dağıtılıyor: 14.000.000 TL hasılatın 12’si yazılımda, 2’si hizmette. Dağıtım buna göre 1.800.000 TL ve 300.000 TL.

İstisna kapsamındaki kazanç: 12.000.000 − 6.000.000 − 1.800.000 = 4.200.000 TL

Kapsam dışında kalan kazanç: eğitim ve danışmanlıktan 2.000.000 − 800.000 − 300.000 = 900.000 TL, faaliyet dışı gelirlerden 1.500.000 TL. Toplam 2.400.000 TL normal rejimde vergileniyor.

Şirketin kurum kazancı 6.600.000 TL, istisna 4.200.000 TL, matrah 2.400.000 TL. Yani “teknokentteyiz, vergi ödemiyoruz” cümlesi bu şirkette doğru değil: kurumlar vergisi 600.000 TL çıkıyor ve bunun sebebi istisnanın zayıflığı değil, gelirin üçte birinin kapsam dışı olması.

Ortak gider dağıtımındaki anahtarın da doğrudan etkisi var. Aynı şirkette dağıtım personel sayısına göre yapılsaydı istisna kazanç da vergi de değişirdi. Bu yüzden anahtarın tutarlı ve belgelenebilir olması gerekiyor.

Kapsam içi ve kapsam dışı kazanç nasıl ayrılıyor?

İstisna kapsamındaki kazancın hesaplanabilmesi için kapsam içi ve kapsam dışı faaliyetlerin hasılatının, maliyetinin ve giderinin ayrı izlenmesi gerekiyor. Bu, muhasebe tekniği meselesi gibi görünüyor ama aslında istisnanın ayakta durup durmamasını belirleyen şey.

Pratikte en çok tartışma yaratan kalem ortak giderler: genel yönetim, kira, amortisman, ortak personel. Bunların kapsam içi ve dışı arasında hangi anahtarla dağıtıldığı sorulduğunda cevabın tutarlı ve belgelenebilir olması gerekiyor. Hasılat oranı, personel sayısı, çalışma süresi - hangisini kullanıyorsanız kullanın, yıldan yıla değiştirmeyin ve gerekçesini yazılı tutun.

Ayrım yoksa incelemede olan şu: istisnanın tamamı değil, hesaplanabilirliği tartışmaya açılıyor. Ve hesaplanamayan istisna savunulamıyor.

Patente bağlı kazançta istisna neden kısmi uygulanıyor?

Patent veya fonksiyonel olarak patente eşdeğer belgeye bağlanmış gayrimaddi haklardan doğan kazançlarda istisnanın tamamı otomatik uygulanmıyor. Kazancın istisnadan yararlanacak kısmı, nitelikli harcamaların toplam harcamaya oranı kullanılarak hesaplanıyor.

Bu, çoğu şirketin baştan hesaba katmadığı bir sınırlama ve ayrı bir yazıyı hak ediyor: nitelikli harcama oranı.

İstisna mı muafiyet mi, farkı ne?

Kelime seçimi önemli. Teknokent’te olan şey bir istisna - yani kazanç doğuyor, beyan ediliyor ve beyanname üzerinde matrahtan indiriliyor. Muafiyet değil. Bunun üç pratik sonucu var:

Birincisi, beyanname verme yükümlülüğü sürüyor. İkincisi, istisna kazanç üzerinden girişim sermayesi fonu ayırma yükümlülüğü doğabiliyor. Üçüncüsü, kazanç dağıtıldığında kâr payı üzerinden ayrıca vergi kesintisi yapılıyor; istisna kurumlar vergisi kademesinde duruyor, dağıtım kademesini kapsamıyor.

Asgari kurumlar vergisi istisnayı etkiliyor mu?

2025’ten itibaren uygulanan yurt içi asgari kurumlar vergisi, ödenecek verginin indirim ve istisnalar düşülmeden önceki kurum kazancının yüzde 10’unun altına inmesini engelliyor. Teknokent şirketlerinde bu düzenleme çoğu zaman yanlış anlatılıyor.

Teknokent kazanç istisnası, asgari vergi matrahından düşülebilen kalemler arasında. Yani bölgedeki faaliyetten doğan istisna kazanç asgari vergi hesabına girmiyor. Yukarıdaki örnekte asgari matrah 6.600.000 değil, istisna düşüldükten sonra kalan 2.400.000 TL; bunun yüzde 10’u 240.000 TL ve normal hesapta çıkan 600.000 TL’nin altında kaldığı için ek bir vergi doğmuyor. Tam liste asgari kurumlar vergisinden düşülebilen istisnalar yazısında.

Ama aynı listede olmayan kalemler var ve şirketin başka teşvikleri varsa tablo değişiyor:

• Teknokent sermaye desteği indirimi asgari vergi matrahından düşülmüyor.
• Yurt dışına verilen hizmetlerden doğan kazanç indirimi de düşülmüyor. Teknokent dışındaki geliri için bu indirimi kullanan şirkette asgari vergi devreye girebiliyor; hizmet ihracatı istisnasının şartlarını ayrı bir yazıda ele aldım.

Sonuç: “teknokentteyiz, asgari vergi bizi vurur” cümlesi de “hiç vergi ödemiyoruz” cümlesi kadar genel. Hangisinin doğru olduğu şirketin kapsam dışı kazancına ve kullandığı diğer indirimlere bakılarak çıkıyor.

İncelemede ilk hangi üç soru soruluyor?

Teknokent dosyası incelendiğinde sıra genelde şöyle işliyor:

1. Kazancı doğuran faaliyet fiilen nerede yürütüldü? Personel giriş-çıkış kayıtları, proje dosyaları, bölge yönetici şirketine yapılan bildirimler.
2. Faaliyet kapsam içinde mi? Sözleşme, fatura açıklaması, teslim edilen çıktı, proje tanımı.
3. Kapsam içi ve dışı ayrımı nasıl yapıldı? Muhasebe kayıtları, gider dağıtım anahtarı, YMM tasdik raporu.

Üçüne de tutarlı cevap veren şirkette istisna bir avantaj. Birine bile cevap veremeyen şirkette istisna, geriye dönük bir risk kalemi.

Özet

Teknokent istisnası şirketi değil, faaliyeti kapsıyor; bu yüzden ayrım teknokentte şirket kurarken kurulmalı. Bölgede yürütülen yazılım, tasarım ve Ar-Ge faaliyetinden doğan kazanç istisna; onun dışındaki her şey normal rejime tabi. Bu ayrımı ilk günden muhasebe düzeninize kurduysanız istisna değerinizi artırıyor; kurmadıysanız bir gün kimin cebinden çıkacağı belli olmayan bir yükümlülük olarak duruyor.

Kendi durumunuzu değerlendirmek isterseniz 30 dakikalık tanışma görüşmesi planlayabilirsiniz.

Kaynaklar

• 4691 sayılı Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Kanunu, geçici madde 2 - Mevzuat Bilgi Sistemi
• Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Uygulama Yönetmeliği - Mevzuat Bilgi Sistemi
• Gayrimaddi hak kazançlarında nitelikli harcama oranına ilişkin 2017/10821 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı - Resmî Gazete
• Konuya ilişkin özelgeler - Gelir İdaresi Başkanlığı özelge sistemi

---

Bu yazı 2026 yılı mevzuatını esas alır ve genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki veya vergisel danışmanlık değildir. Mevzuat değişebilir - işlem yapmadan önce güncel düzenlemeyi ve kendi durumunuzu ruhsatlı bir meslek mensubuyla değerlendirin.