Teknokent İstisnası Tüm Kazancı Kapsamıyor: Sınır Nerede Başlıyor

Teknokent’e taşınan şirketlerde en sık duyduğum cümle şu: “Artık kurumlar vergisi ödemiyoruz.” Bu cümle, doğru olduğu kadar da tehlikeli. Çünkü istisnanın neyi kapsadığı değil, neyi kapsamadığı incelemede sorun çıkarıyor.

2003’ten beri bu masadayım. Teknokent dosyalarında gördüğüm sorunların hemen hepsi istisnanın varlığından değil, sınırının nereden geçtiğinin baştan çizilmemiş olmasından çıkıyor. Bu yazı o sınırı çiziyor.

İstisna neye bağlı: faaliyet ve yer

4691 sayılı Kanunun geçici 2. maddesi, bölgede faaliyet gösteren mükelleflerin münhasıran bu bölgedeki yazılım, tasarım ve Ar-Ge faaliyetlerinden elde ettikleri kazançları 31 Aralık 2028’e kadar gelir ve kurumlar vergisinden istisna tutuyor.

Cümlenin içinde iki şart var ve ikisi de birlikte aranıyor:

Faaliyetin niteliği. Yazılım, tasarım veya Ar-Ge olmalı. Şirketin teknoloji şirketi olması yetmiyor; kazancı doğuran işin bu üç kategoriden birine girmesi gerekiyor.

Faaliyetin yeri. İş, bölgede yürütülmüş olmalı. Bölge dışında geliştirilip bölgede faturalanan bir yazılımın kazancı istisna kapsamına girmiyor.

Bu iki şartı birlikte okumadan yapılan her planlama, sonradan düzeltilmesi pahalı bir yapı üretiyor.

Kapsam dışında kalan üç grup

Sahada gördüğüm kapsam dışı kalemler üç başlıkta topluyor.

Faaliyet dışı gelirler. Kambiyo kârı, mevduat faizi, menkul kıymet geliri, kira geliri. Bunlar şirketin kazancıdır ama bölgedeki yazılım faaliyetinden doğmuş kazanç değildir. Yurt dışına yazılım satan ve dövizini bekleten bir şirkette kambiyo kârı ciddi tutarlara ulaşabiliyor - ve bu tutar istisna dışında.

Kapsam dışı hizmetler. Aynı ekibin verdiği eğitim, kurulum, danışmanlık, bakım-destek hizmetleri. Bunların bir kısmı yazılımın ayrılmaz parçası sayılabiliyor, bir kısmı sayılmıyor. Ayrım sözleşmenin ve faturanın nasıl kurulduğuna bakılarak yapılıyor; “hepsi yazılım” diyerek tek kalem faturalamak ayrımı ortadan kaldırmıyor, sadece incelemede kolay hedef hâline getiriyor.

Bölge dışı faaliyet. Şirketin merkez ofisinde yürütülen işler, bölge dışı şubede üretilen çıktılar, fason yaptırılan geliştirmeler. Uzaktan çalışma izniyle bölge dışında çalışan personel bunun istisnası - ama o da ayrı bir düzenlemeye ve orana bağlı, uzaktan çalışma yazısında ayrıca ele alıyorum.

Ayrı muhasebe: istisnanın en zayıf halkası

İstisna kapsamındaki kazancın hesaplanabilmesi için kapsam içi ve kapsam dışı faaliyetlerin hasılatının, maliyetinin ve giderinin ayrı izlenmesi gerekiyor. Bu, muhasebe tekniği meselesi gibi görünüyor ama aslında istisnanın ayakta durup durmamasını belirleyen şey.

Pratikte en çok tartışma yaratan kalem ortak giderler: genel yönetim, kira, amortisman, ortak personel. Bunların kapsam içi ve dışı arasında hangi anahtarla dağıtıldığı sorulduğunda cevabın tutarlı ve belgelenebilir olması gerekiyor. Hasılat oranı, personel sayısı, çalışma süresi - hangisini kullanıyorsanız kullanın, yıldan yıla değiştirmeyin ve gerekçesini yazılı tutun.

Ayrım yoksa incelemede olan şu: istisnanın tamamı değil, hesaplanabilirliği tartışmaya açılıyor. Ve hesaplanamayan istisna savunulamıyor.

Gayrimaddi hakta ek bir sınır var

Patent veya fonksiyonel olarak patente eşdeğer belgeye bağlanmış gayrimaddi haklardan doğan kazançlarda istisnanın tamamı otomatik uygulanmıyor. Kazancın istisnadan yararlanacak kısmı, nitelikli harcamaların toplam harcamaya oranı kullanılarak hesaplanıyor.

Bu, çoğu şirketin baştan hesaba katmadığı bir sınırlama ve ayrı bir yazıyı hak ediyor: nitelikli harcama oranı.

İstisna bir muafiyet değil

Kelime seçimi önemli. Teknokent’te olan şey bir istisna - yani kazanç doğuyor, beyan ediliyor ve beyanname üzerinde matrahtan indiriliyor. Muafiyet değil. Bunun üç pratik sonucu var:

Birincisi, beyanname verme yükümlülüğü sürüyor. İkincisi, istisna kazanç üzerinden girişim sermayesi fonu ayırma yükümlülüğü doğabiliyor. Üçüncüsü, yurt içi asgari kurumlar vergisi tartışması devreye giriyor - indirim ve istisnalar öncesi kazanç üzerinden hesaplanan bir taban söz konusu olduğunda, “hiç vergi ödemiyoruz” cümlesi her şirket için doğru olmayabiliyor.

İncelemede sorulan ilk üç soru

Teknokent dosyası incelendiğinde sıra genelde şöyle işliyor:

1. Kazancı doğuran faaliyet fiilen nerede yürütüldü? Personel giriş-çıkış kayıtları, proje dosyaları, bölge yönetici şirketine yapılan bildirimler.
2. Faaliyet kapsam içinde mi? Sözleşme, fatura açıklaması, teslim edilen çıktı, proje tanımı.
3. Kapsam içi ve dışı ayrımı nasıl yapıldı? Muhasebe kayıtları, gider dağıtım anahtarı, YMM tasdik raporu.

Üçüne de tutarlı cevap veren şirkette istisna bir avantaj. Birine bile cevap veremeyen şirkette istisna, geriye dönük bir risk kalemi.

Özet

Teknokent istisnası şirketi değil, faaliyeti kapsıyor. Bölgede yürütülen yazılım, tasarım ve Ar-Ge faaliyetinden doğan kazanç istisna; onun dışındaki her şey normal rejime tabi. Bu ayrımı ilk günden muhasebe düzeninize kurduysanız istisna değerinizi artırıyor; kurmadıysanız bir gün kimin cebinden çıkacağı belli olmayan bir yükümlülük olarak duruyor.

Kendi durumunuzu değerlendirmek isterseniz 30 dakikalık tanışma görüşmesi planlayabilirsiniz.

Kaynaklar

• 4691 sayılı Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Kanunu, geçici madde 2 - Mevzuat Bilgi Sistemi
• Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Uygulama Yönetmeliği - Mevzuat Bilgi Sistemi
• Gayrimaddi hak kazançlarında nitelikli harcama oranına ilişkin 2017/10821 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı - Resmî Gazete
• Konuya ilişkin özelgeler - Gelir İdaresi Başkanlığı özelge sistemi

---

Bu yazı 2026 yılı mevzuatını esas alır ve genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki veya vergisel danışmanlık değildir. Mevzuat değişebilir - işlem yapmadan önce güncel düzenlemeyi ve kendi durumunuzu ruhsatlı bir meslek mensubuyla değerlendirin.